فوبیا (ترس و هراس):

فوبیا یا فوبی، در واقغ ترس بی‌دلیل و نامناسب از موقعیت‌ها، مکان‌ها و یا اشیا خاص می‌باشد. این ترس مستمر بوده و فرد دلیلی منطقی برای ترس خود ندارد. فوبیا نوعی اختلال می‌باشد که در زمان تماس با محرک ترس‌آور، بروز می‌دهد. این اختلال توجیهی ندارد و بی‌دلیل اتفاق می‌افتد و فرد نمی‌تواند آن را کنترل کند. فردی که به این اختلال دچار است همواره سعی دارد تا از مواجه شدن با  محرک‌های ترس‌آور جلوگیری کند و این امر ممکن است باعث بروز اختلال در امور روزمره وی شود و شخص را از زندگی عادی خود دور کند.

اکنون که با مفهوم فوبیا آشنا شده‌اید، به توضیح کلاستروفوبیا می‌پردازیم:

کلاستروفوبیا چیست؟

کلاستروفوبیا یا تنگنا هراسی یکی از رایج‌ترین انواع فوبیا یا فوبی می‌باشد که به معنای ترس و هراس از محیط‌های تنگ و بسته می‌باشد که فرد راه گریزی نداشته باشد. افرادی که دچار اختلال کلاستروفوبیا هستند، زمانی که در مکان‌های بسته یا پرازدحام قرار می‌گیرند، به شدت وحشت زده می‌شوند و با ترسی غیرمنطقی مواجه می‌شوند. این اختلال در افراد مختلف به شکل‌های گوناگون خود را نشان می‌دهد. برخی از افراد مبتلا به این اختلال زمان قرارگیری در تنگنا، دچار اضطراب‌های ضعیف و گذرا می‌شوند. این در حالی‌ست که برخی دیگر دچار اضطراب شدید و حتی حمله‌ی پانیک می‌شوند.


کلاستروفوبیا


کلاستروفوبیا در چه محیط‌هایی ظاهر می‌شود:

با توجه به مطالب فوق الذکر اختلال کلاستروفوبیا یا تنگنا هراسی زمانی که فرد در محیطی تنگ و بسته که هیچ گونه راه فراری ندارد، صورت می‌گیرد. افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، می‌توانند از قرارگیری در یک یا چند مکان احساس ترس و وحشت داشته باشند. این مکان‌ها و موقعیت‌ها عبارت‌اند از:

۱- آسانسور یا بالابر:

ترس از آسانسور یکی از شایع‌ترین محیط‌های بروز این اختلال می‌باشد و افراد زیادی به این اختلال دچار هستند.

۲- اتاقک MRI 

3- مترو واتوبوس 

4- اتاق‌های کوچک بدون پنجره 

5- رانندگی در تونل‌ها یا ترافیک‌های سنگین 

6-ترس از هواپیما

7- کارواش‌های اتوماتیک

8- کنسرت، مهمانی‌های پر ازدحام، تجمع‌های شلوغ 

 

علائم کلاستروفوبیا:

افرادی که به اختلال کلاستروفوبیا مبتلا هستند، در صورت قرارگیری در محیط‌های بسته و تنگ بدون راه گریز از خود واکنش‌هایی نشان می‌دهند. در اغلب افراد مبتلا علائم یکسان بروز می‌دهد. به طور مثال:

  1. احساس ترس شدید و هراس از محدودیت و به اصطلاح گیر افتادن
  2. احساس ضعف
  3. افزایش ضربان قلب (تپش قلب)
  4. تعریق شدید
  5. احساس تنگی نفس و عدم تنفس مناسب (نفس نفس)
  6. احساس نگرانی و اضطراب شدید
  7. دل آشوبه و احساس ناخوشایند
  8. سر درد و سر گیجه
  9. احساس خفگی و احساس کمبود اکسیژن لازم برای تنفس
  10. احساس درد در قفسه سینه
  11. لرزیدن بدن به خصوص لرزیدن دست‌ها
  12. احساس شدید گرما و داغ شدن قسمت‌های مختلف بدن (گر گرفتگی)
  13. احساس نیاز فوری به سرویس‌های بهداشتی
  14. حالت تهوع

این علائم گذرا می‌باشد و در صورت خارج شدن فرد مبتلا به اختلال کلاستروفوبیا، این علائم از بین می‌رود اما در صورت بروز پی در پی این گونه استرس‌ها و تنش‌ها ممکن است به بدن شخص آسیب برسد.


علائم اختلال کلاستروفوبیا شدید

البته در بعضی از موارد که این اختلال شدید باشد ممکن است علائمی نظیر:

  1. غش کردن
  2. از دست دادن کنترل
  3. حمله پانیک

رخ دهد.


علل بروز اختلال کلاستروفوبیا:

از علل بروز اختلال کلاستروفوبیا یا تنگنا هراسی می‌توان به سه علت عمده اشاره کرد:

  • زمینه‌های ژنیتیکی:

زمینه‌های ژنتیکی و تکاملی در بروز اختلال تنگنا هراسی نقش دارد. به این صورت که بستگان نزدیک فرد بیمار نیز همانند وی دچار آن اختلال می‌باشند. همچنین مشاهده ی ترس از تنگنای والدین بر کودکان تاثیر گذار می‌باشد.

  • رویدادهای آسیب زا:

رویدادهای آسیب زا خود به دو قسمت تقسیم می‌شوند.

دسته اول رویدادهایی می‌باشد که در کودکی فرد رخ داده است. به طور مثال:

  • گیر افتادن در یک اتاق در بسته که راه گریزی نداشته باشد.
  • افتادن در آب برای کودکی که شنا کردن بلد نباشد.
  • مورد آزار و اذیت قرار گرفتن کودک
  • گم شدن کودک در محیط‌های پر ازدحام
  • محبوس شدن کودک برای تنبیه در حمام و …
  • گیر کردن کودک ذر زیر آوار
  • افتادن کودک در چاه

دسته دوم رویداهایی می‌باشد که در سنین مختلف برای افراد رخ داده‌است. به طور مثال:

  • وجود تلاطم در حین پرواز با هواپیما
  • گیر افتادن طولانی مدت در تونل هنگام رانندگی
  • گیر افتادن در تونل قطار بین دو ایستگاه
  • دلایل فیزیولوژیکی:

عده ای از محققان بر این باورند که قسمتی از مغز انسان که وظیفه‌ی کنترل و غلبه بر ترس را بر عهده دارد، در افراد مختلف، متفاوت است. کوچک بودن این قسمت از مغز باعث می‌شود تا این گونه افراد ترس و وحشت بیشتری را در زندگی خود نسبت به سایر افراد تجربه کنند و به انواع کلاستروفوبیا مبتلا شوند.


واکنش افرادی که به اختلال کلاستروفوبیا مبتلا هستند:

افرادی که به اختلال تنگنا هراسی مبتلا هستند، در صورت بسته بودن درها مضطرب می‌شوند، هنگام قرارگیری در مکان‌های پرازدحام سعی می‌کنند کنار در یا پنجره باستند، برای جابه‌جایی در طبقات سعی می‌کنند به جای آسانسور از پله‌ها استفاده کنند؛ حتی اگر این کار برایشان دشوار باشد. این گونه افراد مدام در حال چک کردن راه‌های خروجی هستند، همچنین در صورت اطلاع از ترافیک‌های سنگین از رانندگی اجتناب می‌کنند، به علاوه این افراد سفرهای زمینی را به سفرهای هوایی ترجیح می‌دهند.


درمان کلاستروفوبیا :

پس از تشخیص اختلال کلاستروفوبیا و همچنین شدت آن، حال نوبت به درمان این اختلال می‌رسد. بیمارانی که به این اختلال مبتلا هستند، هریک از یک یا چند محرک خاص احساس وحشت دارند و علائم آن‌ها متفاوت است، در نتیجه درمان آن‌ها نیز متفاوت خواهد بود. روانشناس خوب با بررسی دقیق علائم بهترین روش درمان را برای بیمار به کار می‌گیرد.

درمان فوبیا