اولین کارخانه آسانسور شیندلر


صنعت آسانسور ایران قدمتی نود ساله دارد. البته اگر گفته‌های بدون مدرک درباره‌ی نصب آسانسور در کاخ گلستان توسط ناصرالدین‌شاه را نادیده بگیریم، نخستین آسانسورها، که اثری هم از آن‌ها بر جا نیست، در پالایشگاه آبادان در دوران حکومت احمدشاه قاجار نصب شده‌اند. اما آنچه مسلم و قابل بررسی است این است که نخستین آسانسورها در ساختمان‌هایی نصب شدند که در زمان پهلوی اول ساخته شده بودند؛ نمونه‌ی آن‌ها را می‌توان در ساختمان‌های اطراف میدان امام خمینی (میدان سپه سابق)، مانند باشگاه افسران ستاد ارتش و کتابخانه‌ی ملی، مشاهده کرد. بسیاری از این آسانسورها را کارشناسان خارجی با کمک نسل اول متخصصان صنعت آسانسور ایران نصب و راه‌اندازی کردند. نسل اول ساختمان‌های بیش از سه طبقه در ایران به دوران پهلوی اول بازمی‌گردد و آپارتمان‌سازی به شکل امروزی از سال ۱۳۳۵، در دوران پهلوی دوم، آغاز شد. بنابراین باید دوران رشد صنعت آسانسور ایران را از سال ۱۳۳۵ به بعد دانست.

در ابتدا آسانسورها به‌صورت کامل و بسته‌بندی‌شده از خارج از کشور وارد ایران می‌شدند. اما به‌تدریج شرکت‌های ایرانی فروش و نصب آسانسور شکل گرفتند و در سال ۱۳۴۵ نخستین کارگاه تولید درب و کابین، توسط اوکسن الکسانی و با الگوبرداری از درب و کابین‌های شرکت‌های اروپایی، راه‌اندازی شد.

در همان سال (۱۳۴۵)، در طرح‌های وزارت مسکن و شهرسازی، آپارتمان‌سازی برنامه‌ریزی شد و ایجاد شهرک‌های مسکونی در اطراف شهرهای بزرگ، برای ساخت نخستین کارخانه‌ی آسانسورسازی در ایران، در دستور کار قرار گرفت.

در سال ۱۳۵۰ کلنگ ساخت نخستین کارخانه‌ی آسانسورسازی ایران، با نام «ایران شیندلر»، بر زمینی به مساحت چهل هزار مترمربع در شهر صنعتی البرز قزوین زده شد. این کارخانه در سال ۱۳۵۳، با ظرفیت اولیه تولید چهارصد دستگاه آسانسور و تحت لیسانس شیندلر سوئیس، به بهره‌برداری رسید. هم‌زمان، برای پرورش نیروی متخصص در نصب آسانسورهای این شرکت، دوره‌های کامل آموزشی تئوری و عملی نصب آسانسور برگزار شد که در هر دوره حدود ۲۰ تکنسین موفق به کسب مدرک مهارت نصب می‌شدند. این دوره‌ها از سال ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ ادامه داشت و امروز دانش‌آموختگان آن‌ها از زبده‌ترین و کارآمدترین افراد صنعت آسانسور ایران هستند. بی‌اغراق می‌توان از شرکت آسانسورسازی ایران شیندلر به‌عنوان «مادر صنعت نوین آسانسور در ایران» یاد کرد. هم‌چنین در همین دوران، نخستین کارخانه‌ی سازنده‌ی قطعات آسانسور در ایران، با نام «تسلا ـ ایران»، تولید خود را آغاز کرد.

در سال ۱۳۵۴ کارخانه‌ی آسانسور و پله‌برقی ایران در ابهر تأسیس شد و مدتی بعد، تحت لیسانس هاوس‌هان آلمان، تولید خود را آغاز کرد. شرکت اوتیس آمریکا نیز در همین سال‌ها اقدام به خرید زمینی در شهر صنعتی ساوه کرد و برای تأسیس کارخانه برنامه‌ریزی نمود.

هم‌چنین در سال ۱۳۵۵ شرکت تولیدی ایران امباربا کارخانه‌ی تولید آسانسور خود را در شهر صنعتی رشت تأسیس کرد و تولید آسانسور را تحت لیسانس امباربا اسپانیا آغاز نمود.

در کنار شرکت‌های تولیدی یادشده، حدود سی شرکت نصب و فروش آسانسور نیز تا سال ۱۳۵۷ در ایران دایر شد که برخی از آن‌ها نمایندگی فروش شرکت‌های فوق را در تهران و شهرستان‌ها دریافت کردند. هم‌چنین چهار یا پنج کارگاه تولید درب و کابین ایجاد شد که شرکت‌های فروش و نصب آسانسور را یاری می‌دادند. بدین‌ترتیب، تا پیش از به ثمر نشستن انقلاب، وضعیت صنعت آسانسور ایران به شرح فوق بود.


پس از انقلاب:

کار شناسان خارجی از ايران می‌روند و ايران تحريم اقتصادی می‌شود و واردات قطع می‌شود.

1- شرکت ايران شيندلر که بيشتر سهام آن متعلق به بانک‌هاست با ملی شدن بانک‌ها عملاً دولتی می‌شود و توسط وزارت مسکن و شهرسازی اداره می‌شود.

2- شرکت آسانسور و پله برقی ايران، که سهام آن خصوصی است، با عدم ورود آسانسور از خارج تعطيل می‌شود.

3- پروژه اوتيس آمريکا نيمه کاره باقی می‌ماند. زمين آن در شهر صنعتی ساوه و دفتر فروش آن در تهران مصادره می‌شود و وزارت بازرگانی عهده دار اداره آن می‌شود.

4- شرکت ايران امباربا که با سرمايه‌گذاری بانک صنعت و معدن و سرمايه‌گذار خصوصی ايجاد شده با خروج سرمايه‌گذار خصوصی از ايران توسط بانک صنعت و معدن اداره می‌شود.

نسل اول تکنسین‌های آسانسور آموزش‌های خود را از تکنسین‌های خارجی دیدند.